1. Sulh Hukuk Mahkemeleri
Sulh Hukuk mahkemeleri tek hâkimlidir
ve görevleri 6100 sayılı Hukuk
Muhakemeleri Kanununun 4. maddesinde sayılmıştır. Buna göre dava konusunun
değer veya tutarına bakılmaksızın;
·
Kiralanan taşınmazların, 9/6/1932 tarihli ve
2004 sayılı İcra ve İflas Kanununa göre ilamsız icra yoluyla tahliyesine
ilişkin hükümler ayrık olmak üzere, kira ilişkisinden doğan alacak davaları da
dâhil olmak üzere tüm uyuşmazlıkları konu alan davalar ile bu davalara karşı
açılan davaları,
·
Taşınır ve taşınmaz mal veya hakkın
paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin davaları,
·
Taşınır ve taşınmaz mallarda, sadece zilyetliğin
korunmasına yönelik olan davaları,
·
Bu Kanun ile diğer kanunların, sulh hukuk
mahkemesi veya sulh hukuk hâkimini görevlendirdiği davaları görürler.
2. Asliye Hukuk Mahkemeleri
5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri İle Bölge Adliye Mahkemelerinin
Kuruluş, Görev Ve Yetkileri Hakkında Kanunun 6. maddesine göre “Asliye
hukuk mahkemeleri, sulh hukuk mahkemelerinin görevleri dışında kalan ve özel
hukuk ilişkilerinden doğan her türlü dava ve işler ile kanunların verdiği diğer
dava ve işlere bakar.”
Bir de sadece ticari davalara bakan Asliye Ticaret
mahkemeleri vardır. Bu mahkemeler de tek hâkimlidir. Görevleri ise Türk Ticaret
Kanununun 5. maddesinde şöyle belirtilmiştir:
·
Aksine hüküm bulunmadıkça, dava olunan şeyin
değerine veya tutarına bakılmaksızın asliye ticaret mahkemesi tüm ticari
davalar ile ticari nitelikteki çekişmesiz yargı işlerine bakmakla görevlidir.
·
Bir yerde asliye ticaret mahkemesi varsa, asliye
hukuk mahkemesinin görevi içinde bulunan ve 4 üncü madde hükmünce ticari
sayılan davalarla özel hükümler uyarınca ticaret mahkemesinde görülecek diğer
işlere asliye ticaret mahkemesinde bakılır. Bir yerde ticaret davalarına bakan
birden çok asliye ticaret mahkemesi varsa, iş durumunun gerekli kıldığı
yerlerde Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca, asliye ticaret mahkemelerinden
biri veya birkaçı münhasıran bu Kanundan ve diğer kanunlardan doğan deniz
ticaretine ve deniz sigortalarına ilişkin hukuk davalarına bakmakla
görevlendirilebilir.
3. Özel Hukuk Mahkemeleri
Bu mahkemeler özel kanunlarla
kurulmuş ve yalnızca özel işlere bakan mahkemelerdir. Örneğin iş mahkemeleri
5221 sayılı İş Mahkemeleri Kanununda
belirtilen işleri yaparlar. Bunun dışında; icra, aile, kadastro vb. mahkemeleri
de özel hukuk mahkemelerine örnek gösterilebilir.
4. Asliye Ceza Mahkemeleri
Asliye ceza mahkemelerinde bir hâkim
ve bir savcı bulunur. Cumhuriyet savcısı kamu davalarını açar ve iddia makamı
olarak mahkemede hazır bulunur. 5235
sayılı kanunun 11. maddesine göre sulh ceza hâkiminin ve ağır ceza mahkemesinin
görevleri dışında kalan dava ve işlere asliye hukuk mahkemelerinde görülür.
5. Sulh Ceza Hâkimliği
2014 tarihli 6545 sayılı kanun
ile ceza mahkemeleri sayılırken sulh ceza ibaresi maddenin metninden
çıkarılmıştır. Yine aynı kanun ile Sulh
ceza mahkemelerinin görevlerini sayan maddenin başlığı Sulh Ceza Hakimliği
olarak değiştirilmiştir. Buna göre “Kanunların ayrıca görevli kıldığı hâller
saklı kalmak üzere, yürütülen soruşturmalarda hâkim tarafından verilmesi
gerekli kararları almak, işleri yapmak ve bunlara karşı yapılan itirazları
incelemek amacıyla sulh ceza hâkimliği kurulmuştur.”
6. Ağır Ceza Mahkemeleri
Bu mahkemelerde bir başkan bir
savcı ve yeteri kadar üye bulunur. Görevleri ise 5235 sayılı kanunun 12. maddesinde
sıralanmıştır.
5235 sayılı kanun madde 12- Kanunların ayrıca görevli kıldığı hâller saklı kalmak üzere, Türk Ceza
Kanununda yer alan yağma (m. 148), irtikâp (m. 250/1 ve 2), resmî belgede
sahtecilik (m. 204/2), nitelikli dolandırıcılık (m. 158), hileli iflâs (m. 161)
suçları, Türk Ceza Kanununun İkinci Kitap Dördüncü Kısmının Dört, Beş, Altı ve
Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar (318, 319, 324, 325 ve 332 nci maddeler
hariç) ve 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun kapsamına
giren suçlar dolayısıyla açılan davalar ile ağırlaştırılmış müebbet hapis,
müebbet hapis ve on yıldan fazla hapis cezalarını gerektiren suçlarla ilgili
dava ve işlere bakmakla ağır ceza mahkemeleri görevlidir…
7. Özel Ceza Mahkemeleri
5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu çocuk mahkemeleri kurulmuştur. Bu mahkemelere
aynı kanunun 26. maddesi şu görevleri vermiştir:
·
Çocuk mahkemesi, asliye ceza mahkemesi ile sulh
ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlar bakımından, suça sürüklenen
çocuklar hakkında açılacak davalara bakar.
·
Çocuk ağır ceza mahkemesi, çocuklar tarafından
işlenen ve ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlarla ilgili davalara
bakar.
·
Mahkemeler ve çocuk hâkimi, bu Kanunda ve diğer
kanunlarda yer alan tedbirleri almakla görevlidir.
·
Çocuklar hakkında açılan kamu davaları, kanunun
17. maddesi hükümleri saklı kalmak kaydıyla bu kanunla kurulan mahkemelerde
görülür.
Anayasa mahkemesinin Yüce Divan sıfatıyla yargılama yapması
da özel bir ceza mahkemesi olarak görülebilir.
8. Bölge Adliye Mahkemeleri
Bu mahkemeler istinaf niteliği
taşır ve Yargıtay’ın yükünü hafifletmeleri öngörülmüştür. Bölge adliye
mahkemeleri, başkanlık, ceza daireleri başkanlar kurulu, hukuk daireleri
başkanlar kurulu, daireler, bölge adliye mahkemesi cumhuriyet başsavcılığı,
bölge adliye mahkemesi adalet komisyonu ve müdürlüklerden oluşur. (5235 sayılı
kanun madde 26)
Görevleri ise 33. maddeye göre adlî
yargı ilk derece mahkemelerince verilen ve kesin olmayan hüküm ve kararlara
karşı yapılacak başvuruları inceleyip karara bağlamak, kanunlarla verilen diğer
görevleri yapmaktır.
